# Kontrola zarządcza w Prokuraturze albo jak Prokurator Krajowy ustala ile ma być skazań. Przemyślenia o statystyce w Prokuraturze.
> [!tldr] TL;DR
> **A.** W ramach planu działalności i kontroli zarządczej wynikającej z ustawy o finansach publicznych Prokurator Krajowy określa różne wskaźniki. Wpływają one bezpośrednio na zachowania szeregowych prokuratorów. W szczególności prokuratorzy kierują akty oskarżenia i stawiają zarzuty w sprawach gdzie mają bardzo dużą szansę na skazanie.
> **B.** Okazuje się także, że choć uniewinnień jest niewiele, to prokurator przegrywa w sądzie znacznie częściej: około 15% spraw karnych rozpoczętych prokuratorskim aktem oskarżenia nie kończy się skazaniem. Wynika to ze specyfiki kodeksowej – nie zawsze się uniewinnia.
> **C.** Część reakcji nadzorczej na wyniki statystyczne przypomina psa ganiającego za własnym ogonem bezmyślną reakcją na normalne efekty statystyczne.
Czy wiedzieliście, że liczba uniewinnień w sprawach karnych w Polsce pośrednio wynika z treści rozdziału 6 ustawy o finansach publicznych?
Co finanse publiczne mają wspólnego z uniewinnieniami? – zapytacie. Bardzo wiele, zobaczcie sami.
> [!quote] Art. 70 ustawy o finansach publicznych
> 1. Minister kierujący działem sporządza, do końca listopada każdego roku, plan działalności na rok następny dla kierowanych przez niego działów administracji rządowej.
> 2. Plan działalności zawiera w szczególności określenie celów w ramach poszczególnych zadań budżetowych wraz ze wskazaniem podzadań służących osiągnięciu celów oraz mierniki określające stopień realizacji celu i ich planowane wartości.
> 3. Minister kierujący działem sporządza do końca kwietnia każdego roku sprawozdanie z wykonania planu działalności oraz składa oświadczenie o stanie kontroli zarządczej za poprzedni rok w zakresie kierowanych przez niego działów administracji rządowej.
> 4. Minister kierujący działem może zobowiązać kierownika jednostki w dziale do sporządzania planu działalności na rok następny dla tej jednostki oraz sporządzania sprawozdania z wykonania planu działalności i składania oświadczenia o stanie kontroli zarządczej za poprzedni rok w zakresie kierowanej przez niego jednostki.
Czyli każdy minister musi albo sam opracować coroczny plan działalności (ust. 1), albo zlecić kierownikowi jednostki w dziale (ust. 4) opracowanie takiego planu. Ten kto plan opracował musi corocznie składać sprawozdanie z jego wykonania.
Plan (ust. 2) zawiera zadania do osiągnięcia i mierniki określające stopień realizacji zadania.
Taki plan sporządza dla powszechnych jednostek organizacyjnych prokuratury Prokurator Krajowy i umieszcza go na swojej [stronie internetowej](https://www.gov.pl/web/prokuratura-krajowa/2026-rok).
## Plan na 2026 rok
Plan na 2026 rok posługuje się bardzo skomplikowanymi nazwami ale tak naprawdę są to proste procentowe wskaźniki. Wypiszę je wg kolejności planu i opiszę co oznaczają po przetłumaczeniu na bardziej zrozumiałe pojęcia.
| Nazwa w planie | planowana wartość w planie | co rzeczywiście oznacza miernik | komentarz |
| :--------------------------------------------------------------------------------------- | :------------------------: | :--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- | ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ |
| wskaźnik pozostałości spraw karnych | 1,4 | zaległość w sprawach karnych nie powinna przekraczać 140% – mówiąc inaczej na każde 100 spraw aktualnie prowadzonych w prokuraturze 1 stycznia 2026 r. powinno przypadać nie więcej niż 140 spraw prowadzonych w prokuraturze 31 grudnia 2026 r. | Tak: to oznacza, że planujący przewiduje, że wiele spraw nie zostanie zakończonych i „nawis” będzie się powiększał. |
| wskaźnik skuteczności ścigania | 76 | Wobec co najmniej 76% osób co w których wydano postanowienie o przedstawieniu zarzutów należy skierować akt oskarżenia (lub wniosek) do sądu. | Nie wolno umorzyć postępowań przeciwko więcej niż 24% podejrzanych. |
| wskaźnik skuteczności ścigania przestępczości zorganizowanej | 85 | Wobec co najmniej 85% osób w których wydano postanowienie o przedstawieniu zarzutów za czyn z art. 258 kk należy skierować akt oskarżenia (lub wniosek) do sądu. | Nie wolno umorzyć postępowań przeciwko więcej niż 15% podejrzanym o czyn z art. 258 kk. |
| odsetek uwzględnionych skarg na przewlekłość postępowania przygotowawczego | 30 | prawie co trzecia skarga na przewlekłość będzie uzasadniona – chodzi o skargi w trybie ustawy z <br>o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki | Planujący godzi się z tym, że w 30% spraw w których dojdzie do złożenia skargi dojdzie do powstania nieuzasadnionej zwłoki z powodu na skutek działania lub bezczynności prokuratora prowadzącego lub nadzorującego postępowanie przygotowawcze (art. 1 ust. 1 ustawy o skardze)[^1]. |
| wskaźnik efektywności postępowania sądowego | 86 | Odsetek skazań w stosunku do pozostałych rozstrzygnięć[^8] | Innych zakończeń niż skazanie (umorzenie, warunkowe umorzenie, odstąpienie od wymierzenia kary)[^2]. |
| wartość faktycznie zabezpieczonego mienia w postępowaniach zakończonych aktem oskarżenia | 1,2 mld zł | Prokuratorzy mają wydać tyle postanowień o zabezpieczeniu majątkowym na mieniu podejrzanych aby łączna kwota zabezpieczonego mienia wyniosła jeden miliard i dwieście milionów złotych | Postanowienie o zabezpieczeniu majątkowym wydaje się, zgodnie z art. 291 § 1 kpk, *jeżeli zachodzi uzasadniona obawa, że bez takiego zabezpieczenia wykonanie orzeczenia będzie niemożliwe albo znacznie utrudnione.* Planujący zakłada, że *de facto* taka sytuacja będzie miała miejsce w każdej sytuacji. |
| liczba wizytacji prokuratur regionalnych i Wydziałów Zamiejscowych – w skali roku | 3 | Prokuratura Krajowa musi wykonać 3 wizytacje w roku. | Zgodnie z planem wizytacji (przeprowadza się je się nie rzadziej niż co 5 lat) w roku 2026 do zwizytowania są 3 jednostki. |
## Plan wpływa na rzeczywistość
W teorii ustawy o finansach publicznych kontrola zarządcza, której ucieleśnieniem jest plan działalności jest *ogółem działań podejmowanych dla zapewnienia realizacji celów i zadań w sposób zgodny z prawem, efektywny, oszczędny i terminowy* (art. 68 ust. 1 ustawy o finansach publicznych). Plan służy zatem upewnieniu się, że dany fragment działalności sektora finansów publicznych działa prawidłowo.
Niestety, jak przekleństwo Bogini Eunomii działającej wspólnie i w porozumieniu ze św. Tomaszem More, nieuchronnie działa tu *Prawo Goodharta*:
> [!warning] Prawo Goodharta
> *Każda obserwowana statystycznie zależność ma skłonność do zawodzenia, w momencie w którym zaczyna być wykorzystywana do celów regulacyjnych*.
> parafrazowane jako:
> **Gdy dowolny wskaźnik zaczyna być traktowany jako cel, przestaje być dobrym wskaźnikiem**[^3].
Wskaźniki z planu działalności, które pierwotnie powinny służyć ocenie jak działa Prokuratura stały się celem samym w sobie. W działaniu Prokuratury przestaje chodzić o to, żeby prawidłowo wypełniać zadania, ale o to, żeby osiągać określone mierniki.
### Kontrola realizacji planu
Ustawa o finansach publicznych nie ogranicza się do nałożenia obowiązku sporządzenia planu wyłącznie na Prokuratorze Krajowym. Takie same plany (odpowiednio zmodyfikowane) sporządza corocznie każdy Prokurator Regionalny i każdy Prokurator Okręgowy. Plany są dostępne na stronie internetowej jednostki.
Zgodnie z przepisami wykonawczymi każda jednostka prokuratury sporządzająca plan powinna co miesiąc zbierać wszystkie mierniki, a co kwartał podejmować stosowne działania korekcyjne. Mierniki wg stanu na koniec okresu planowania (tj. 31 grudnia) należy zebrać i opublikować na stronie jednostki wraz z odpowiednimi oświadczeniami do końca lutego/marca następnego roku.
> [!todo] Sprawozdanie za 2024 r.[^6] (fragment)
> ![[Pasted image 20260223162551.png]]
> ![[Pasted image 20260223162649.png]]
> ![[Pasted image 20260223162722.png]]
> ![[Pasted image 20260223162816.png]]
> [!important] Sumując:
> **Ustawa** nakłada na prokuratury wymyślenie sobie jakiś wskaźników/mierników czegoś a następnie:
> 1. pilnowanie, aby te wskaźniki/mierniki były osiągnięte;
> 2. weryfikację co miesiąc czy zostały osiągnięte a jeśli nie to dlaczego;
> 3. specjalną weryfikację co kwartał, dlaczego nie zostały osiągnięte;
> 4. policzenie na koniec roku oraz sporządzenie raportu dlaczego się udało a dlaczego nie
> 5. opublikowanie odpowiednich oświadczeń na koniec roku.
### Ależ oczywiście, że możemy rzucać kupą – to przecież Tradycja[^5]
Zbieranie danymych staty
### Chytra[^4] statystyka
#### Zaległość
#### Skuteczność (×2)
#### Skargi na przewlekłość
#### Odsetek skazań
#### Dygresja: odsetek uniewinnień.
W planie widzimy, że planowany odsetek skazań wynosi 86%.
Ale przecież uniewinnień jest około 2%?
>[!todo] Kiedy Sąd uniewinnia
>
>Zgodnie z art. 414 § 1 kpk *W razie stwierdzenia po rozpoczęciu przewodu sądowego okoliczności wyłączającej ściganie lub danych przemawiających za warunkowym umorzeniem postępowania, sąd wyrokiem umarza postępowanie albo umarza je warunkowo. Jednakże w razie stwierdzenia okoliczności wymienionych w art. 17 § 1 pkt 1 i 2 sąd wydaje wyrok uniewinniający, chyba że sprawca w chwili czynu był niepoczytalny.*
>
```mermaid
mindmap
root(rozstrzygnięcie sądowe)
Wyrok uniewinniający
art. 17 § 1 kpk
art. 17 § 2 kpk
Wyrok skazujący
Wyrok umarzający
art. 17 § 3 kpk
art. 17 § 4 kpk
```
#### Wartość zabezpieczonego mienia
#### «Stare sprawy»
#### Skuteczność apelacji i inne mierniki
### Statystyka jest trudna
#### *Cum hoc ergo propter hoc* (korelacja nie oznacza związku przyczynowego)
#### Regresja do średniej
####
## Zobacz także
* Ewa Ivanowa [Konflikt w prokuraturze: Świat śledztw kontra świat tabelek](https://prawo.gazetaprawna.pl/artykuly/789712,konflikt-w-prokuraturze-swiat-sledztw-kontra-swiat-tabelek.html) *Dziennik Gazeta Prawna* 9 kwietnia 2014 r.
* [Wikipedia: Lista błędów poznawczych](https://pl.wikipedia.org/wiki/Lista_b%C5%82%C4%99d%C3%B3w_poznawczych)
* A. Siemiaszko i współautorzy [Działalność prokuratur rejonowych – analiza statystyczna](https://iws.gov.pl/wp-content/uploads/2025/09/28-Siemaszko.pdf) *Prawo w działaniu 28/2016* Instytut Wymiaru Sprawiedliwości
[^1]: Bardzo ważne, żeby przypomnieć, że nie ma mowy tu o zawinionej bezczynności. Bezczynność w rozumieniu ustawy skargowej zajdzie także wtedy gdy prokurator nie miał fizycznej możliwości rozpoznania sprawy (bo prowadził naraz 200 spraw, bo Policja nic nie robiła, bo biegły sporządzał długotrwałą opinię). Generalnie prokurator «daje ciała» wyjątkowo (i wtedy za to płaci postępowaniem dyscyplinarnym).
[^2]: 100% wszystkich spraw sądowych − 86% skazań = 14% innych zakończeń.
[^3]: https://pl.wikipedia.org/wiki/Prawo_Goodharta
[^4]: Edmund Blackadder Esq:
![[Pasted image 20260223161017.png]]
[^5]: https://www.youtube.com/watch?v=7AIVQZspr8E
[^6]: W chwili pisania tego fragmentu tekstu to było ostatnie dostępne sprawozdanie.
[^7]:
[^8]: Mogę się mylić, bo nie udało mi się znaleźć definicji co to jest «wskaźnik efektywności postępowania sądowego».